perivolakia.gr
Κι η τέχνη πρέπει, σ’ αυτούς τους καιρούς των αποφάσεων ν’
αποφασίσει. Μπορεί να κάνει τον εαυτό της όργανο µιας µικρής µερίδας
ορισµένων που παίζουν τις θεότητες της µοίρας για τους πολλούς και που
απαιτούν µια πίστη που πρέπει πρώτ’ απ’ όλα να είναι τυφλή, και µπορεί
να σταθεί στο πλευρό των πολλών και να βάλει τη µοίρα τους στα δικά τους
χέρια. Μπορεί να παραδώσει τον άνθρωπο στις συγχύσεις, τις αυταπάτες
και τα θαύµατα, και µπορεί να παραδώσει τον κόσµο στον άνθρωπο.
Μπορεί
να µεγαλώσει την αµάθεια και µπορεί να µεγαλώσει τη γνώση. Μπορεί να
κάνει έκκληση στις δυνάµεις που αποδείχνουν τη δύναµη τους
καταστρέφοντας, και στις δυνάµεις που αποδείχνουν τη δύναµη τους
Βοηθώντας. Μπέρτολτ Μπρεχτ
Όποιος σήµερα θέλει να πολεµήσει την ψευτιά και την αµάθεια και να
γράφει την αλήθεια έχει ξεπεράσει το λιγότερο πέντε δυσκολίες. Πρέπει να
έχει το
θ ά ρ ρ ο ς να γράφει την αλήθεια παρόλο που παντού την καταπνίγουν· την
ε ξ υ π ν ά δ α να την αναγνωρίσει παρόλο που τη σκεπάζουν παντού· την
τ έ χ ν η να την κάνει ευκολοµεταχείριστη σαν όπλο, την
κρίση να διαλέξει εκείνους που στα χέρια τους η αλήθεια θ’ αποχτήσει δύναµη, την
π ο ν η ρ ι ά να
τη διαδώσει ανάµεσα τους. Αυτές οι δυσκολίες είναι µεγάλες για κείνους
που γράφουν κάτω απ’ το φασισµό, υπάρχουν όµως και γι’ αυτούς που τους
κυνήγησαν ή που έφυγαν ακόµα και για όσους γράφουν στις χώρες της
αστικής ελευθερίας.
Α: Το θάρρος να γράψει κανείς την αλήθεια
Φαίνεται
αυτονόητο πως αυτός που γράφει πρέπει να γράφει την αλήθεια, µε την
έννοια δηλαδή πως δεν πρέπει να την καταπνίγει ή να την αποσιωπά και πως
δεν πρέπει να γράφει τίποτα που δεν είναι αληθινό.
Δεν πρέπει να σκύβει στους ισχυρούς, δεν πρέπει να εξαπατά τους αδύναµους.
Είναι φυσικά πολύ δύσκολο να µη σκύβεις στους ισχυρούς, και είναι πολύ
κερδοφόρο να εξαπατάς τους αδύναµους. Το να µην αρέσεις στους πλούσιους
σηµαίνει να παραιτείσαι απ’ τον πλούτο. Το να παραιτείσαι από την
πληρωµή για καµωµένη δουλειά πάει να πει, σε ορισµένες συνθήκες, να
θυσιάζεις τη δουλειά, και το ν' αποδιώχνεις τη φήµη ανάµεσα στους
ισχυρούς σηµαίνει συχνά ν' αποδιώχνεις κάθε φήµη. Όλα αυτά απαιτούν
θάρρος. Οι καιροί της πιο σκληρής καταπίεσης είναι τις πιο πολλές φορές
καιροί όπου γίνεται πολύς λόγος για µεγάλα και υψηλά πράγµατα.
Χρειάζεται θάρρος για να µιλάς σε τέτοιους καιρούς για πράγµατα τόσο χαµηλά
και τόσο φτηνά, όπως το φαγητό και το σπίτι του εργαζόµενου, µέσα σε
µια βοή από ξεφωνητά ότι το βασικό είναι το πνεύµα της θυσίας. Όταν
φορτώνουν τους αγρότες µε τιµές, χρειάζεται θάρρος να µιλάς για
µηχανήµατα και φτηνές ζωοτροφές που θα ευκόλυναν την τιµηµένη δουλειά.
[...]
Και ξανά, θέλει θάρρος να πει κανείς την αλήθεια για τον εαυτό του, το νικηµένο. […]
Το να πεις πως οι καλοί δεν νικήθηκαν γιατί ήταν καλοί παρά γιατί ήταν ανήµποροι , αυτό χρειάζεται θάρρος .
[…] απ’ αυτήν ακριβώς τη γενική, απρόσιτη στόφα, είναι καµωµένη η ψευτιά.Όταν
λένε για κάποιον πως είπε την αλήθεια, πάει να πει πως µερικοί ή πολλοί
ή κάποιος είπαν κάτι άλλο, κάποιο ψέµα ή κάποια γενικότητα. Α υ τ ό ς
όµως είπε την αλήθεια, κάτι το πραχτικό. το πραγµατικό, το αναντίρρητο,
αυτό ακριβώς που έπρεπε να πει.
Δε χρειάζεται πολύ θάρρος για να παραπονεθεί κανείς για την κακία τουκόσµου
γενικά και για το θρίαµβο της ωµότητας και για ν’ απειλεί µε το θρίαµβο
του πνεύµατος από ένα µέρος του κόσµου όπου του επιτρέπουν ακόµα να το
κάνει αυτό.
Ορθώνονται τότε πολλοί σα να ‘ταν κανόνια στραµµένα ενάντια τους, ενώ
τους κοιτάζουν µονάχα. µονόκλ. Ξεφωνίζουν τις γενικές τους απαιτήσεις
σ’ ένα κόσµο που αγαπά τους ακίνδυνους ανθρώπους. Απαιτούν µια καθολική
δικαιοσύνη για την οποία δε δούλεψαν ούτε στο ελάχιστο και µια γενική
ελευθερία. Απαιτούν ένα κοµµάτι απ’ τη λεία που έχει τάχα κιόλας
µοιραστεί από καιρό µαζί τους. [...]
Το τραγικό µ’ αυτούς είναι ότι:
Δ ε ν ξ έ ρ ο υ ν
π ο ι α ε ί ν α ι
η α λ ή θ ε ι α .
Β: Η εξυπνάδα να αναγνωρίσει κανείς την αλήθεια
Μια
κι είναι δύσκολο να γράψει κανείς την αλήθεια, αφού την καταπνίγουν
παντού, στους πιο πολλούς φαίνεται ζήτηµα πεποιθήσεων µονάχα το αν θα
γραφτεί ή όχι. Πιστεύουν πως το µόνο που χρειάζεται είναι το κουράγιο.
Ξεχνούν τη δεύτερη δυσκολία
το ν α
β ρ ε θ ε ί η
αλήθεια. Γιατί µε κανένα τρόπο δεν είναι εύκολο να τη βρει κανείς.
Πρώτα - πρώτα είναι κιόλας δύσκολο να βρει κανείς π ο ι α αλήθεια αξίζει
να ειπωθεί.
Για παράδειγµα τώρα, µπρος σ' όλα τα µάτια, τα µεγάλα πολιτισµένα κράτη
βουλιάζουν το ένα µετά το άλλο στην πιο τροµερή βαρβαρότητα. Κι ακόµα,
είναι γνωστό πως ο εσωτερικός πόλεµος, που γίνεται µε τα πιο τροµαχτικά
µέσα, µπορεί από ώρα σε ώρα να µετατραπεί σε εξωτερικό, που µπορεί
θαυµάσια να κάνει τον πλανήτη µας ένα γιγάντιο σωρό συντρίµµια. Αυτό
είναι χωρίς αµφιβολία µια αλήθεια, υπάρχουν όµως φυσικά κι άλλες
αλήθειες.
Για παράδειγµα, δεν είναι ψέµα το ότι οι καρέκλες έχουν
πάτο και το ότι ή βροχή πέφτει από πάνω προς τα κάτω. Πολλοί γράφουν
τέτοιου είδους αλήθειες. Μοιάζουν µε ζωγράφους που φιλοτεχνούν µε νεαρές
φύσεις τους τοίχους καραβιών που βουλιάζουν. Η πρώτη µας δυσκολία δεν
υπάρχει γι’ αυτούς, κι έχουν παρόλα αυτά τη συνείδηση τους ήσυχη.
Ανεπηρέαστοι από τους ισχυρούς, χωρίς όµως και να τους επηρεάζουν κι
οι φωνές των κατατρεγµένων, ζωγραφίζουν τα τοπία τους. Το παράλογο στον
τρόπο που ενεργούν τους δηµιουργεί ένα «βαθύ» πεσσιµισµό, που τον
πουλάνε σε καλή τιµή και που θα ‘πρεπε στην πραγµατικότητα να τον έχουν
οι υπόλοιποι, που βλέπουν τέτοιους καλλιτέχνες και τέτοια ξεπουλήµατα.
Και δεν είναι εύκολο ούτε καν να διακρίνεις πως οι αλήθειες τους
µοιάζουν µ' αυτές για τις καρέκλες ή τη βροχή· τις πιο πολλές φορές
δείχνουν ολότελα διαφορετικές, δείχνουν γι’ αλήθειες πάνω σε σηµαντικά
θέµατα.
Γιατί ή ουσία της καλλιτεχνικής διαµόρφωσης βρίσκεται ακριβώς στο ότι δίνει σηµασία σ’ αυτό που διαµορφώνει.
Χρειάζεται
προσεχτική παρατήρηση για να διακρίνει κανείς πως το µόνο που λένε
είναι: «Μια καρέκλα είναι µια καρέκλα», και: «Κανείς δε µπορεί να
εµποδίσει τη βροχή να πέφτει προς τα κάτω».
Αυτοί οι άνθρωποι δεν καταφέρνουν να βρουν την αλήθεια που αξίζει να γραφτεί.
Άλλοι πάλι πραγµατικά καταπιάνονται µε τα πιο ζωντανά προβλήµατα, δεν
τρέµουν ούτε τους καταπιεστές ούτε τη φτώχεια και παρόλα αυτά δε
µπορούν να δουν την αλήθεια. Σ' αυτούς λείπουν οι γνώσεις. Είναι γεµάτοι
από παλιές προλήψεις, από φηµισµένες συχνά καλοδιατυπωµένες αρχαίες
προκαταλήψεις. Ο κόσµος είναι πολύ περίπλοκος γι. αυτούς· δεν ξέρουν τα
γεγονότα και δε διακρίνουν τους συσχετισµούς. Εκτός απ' τις πεποιθήσεις
χρειάζονται και γνώσεις, που βρίσκονται, και µέθοδες, που µαθαίνονται.
Για όλους όσους γράφουν σ’ αυτούς τους καιρούς των περιπλοκών και των µεγάλων αλλαγών
χρειάζεται γνώση της µατεριαλιστικής διαλεκτικής, της οικονοµίας και
της ιστορίας. Μπορεί να την αποχτήσει κανείς απ’ τα βιβλία ή µε ζωντανή
διδασκαλία, φτάνει, να µη λείπει ή απαραίτητη επιµέλεια. Μπορεί κανείς
ν' ανακαλύψει πολλές αλήθειες µε πιο απλό τρόπο, αποσπάσµατα δηλ. της
αλήθειας ή δεδοµένα που οδηγούν στην εύρεσή της. Αν θέλει κανείς να
ερευνήσει, θα πρέπει να χρησιµοποιεί µια µέθοδο - µπορεί όµως κανείς να
βρει κάτι και χωρίς µέθοδο, και χωρίς ακόµα να ψάξει. Όµως µε τέτοιο
τυχαίο τρόπο δεν πετυχαίνει κανείς σχεδόν ποτέ µια τέτοια παρουσίαση της
αλήθειας που να λέει στους ανθρώπους τι πρέπει να κάνουν. Αυτοί που
µονάχα καταγράφουν µικρογεγονότα δεν είναι σε θέση να κάνουν τούτο τον
κόσµο κατανοητό στους άλλους. Κι όµως αυτός, και κανένας άλλος είναι ο
σκοπός της αλήθειας. Αυτοί οι άνθρωποι δεν εκπληρώνουν το καθήκον να
γράφουν την αλήθεια.
Όταν είναι κανείς πρόθυµος να γράψει την αλήθεια και ταυτόχρονα ικανός να την αναγνωρίσει, µένουν ακόµα τρεις δυσκολίες.
Γ: Η τέχνη να κάνει κανείς την αλήθεια ευκολοµεταχείριστη σαν όπλο
Η
αλήθεια πρέπει να λέγεται για χάρη των πραχτικών της συνεπειών. Σαν
παράδειγµα αλήθειας µε καµία σωστή πραχτική συνέπεια µπορεί να µας
χρησιµέψει ή πλατιά διαδεδοµένη άποψη πως σε ορισµένες χώρες επικρατούν
άσχηµες συνθήκες που αίτια τους έχουν τη βαρβαρότητα. Σύµφωνα µ’ αυτή
την άποψη ο φασισµός είναι ένα κύµα βαρβαρότητας που ξέσπασε σε µερικές
χώρες
µ ε τ η
δ ύ ν α µ η σ τ ο ι χ ε ί ο υ
τ η ς Φ ύ σ η ς .
Σύµφωνα µ’ αυτή την άποψη ο φασισµός είναι µια καινούργια, τρίτη δύναµηπου
στέκεται δίπλα στον καπιταλισµό και το σοσιαλισµό (και πάνω απ.
αυτούς)· όχι µονάχα το σοσιαλιστικό κίνηµα, αλλά κι ο καπιταλισµός θα
µπορούσε, και µετά τη γένεση του κινήµατος αυτού να συνεχίσει να υπάρχει
και χωρίς το φασισµό.
Η παραπάνω άποψη είναι βέβαια φασιστική, αποτελεί υποχώρηση µπροστά
στο φασισµό. Ο φασισµός είναι µια ιστορική φάση όπου µπήκε τώρα ο
καπιταλισµός, κι έτσι είναι κάτι το καινούργιο και παλιό µαζί. Ο
καπιταλισµός στις φασιστικές χώρες υπάρχει πια µονάχα σαν φασισµός κι
ο φ α σ ι σ µ ό ς
δ ε µ π ο ρ ε ί
ν α π ο λ ε µ η θ ε ί
π α ρ ά σ α ν
κ α π ι τ α λ ι σ µ ό ς σ τ η ν
π ι ο ω µ ή
κ α ι κ α τ α π ι ε σ τ ι κ ή
τ ο υ µ ο ρ φ ή ,
σ α ν ο
π ι ο θ ρ α σ ύ ς
κ ι ο
π ι ο δ ό λ ι ο ς
κ α π ι τ α λ ι σ µ ό ς .
Πως λοιπόν τώρα να πει κάποιος αντίπαλος του φασισµού την αλήθεια για
το φασισµό όταν δε θέλει να πει τίποτα για τον καπιταλισµό, που τον
προκαλεί; Πως να ‘χει η αλήθεια αυτή πραχτική σηµασία; […]
Οι φωνακλάδικες διαµαρτυρίες κατά των βαρβαρικών µέτρων µπορεί
να ‘ναι αποτελεσµατικές για λίγο καιρό, όσο δηλαδή οι ακροατές τους
πιστεύουν πως στη δικιά τους χώρα δε θα ‘ταν ποτέ δυνατό να παρθούν
τέτοια µέτρα. [...]
Η βαρβαρότητα γίνεται ορατή απ’ τη στιγµή που το µονοπώλιο δε µπορεί πια να προστατευτεί παρά µονάχα µε την ανοιχτή βία.
Ό επιπόλαιος άνθρωπος που δεν ξέρει την αλήθεια εκφράζεται µε γενικότητες, παχιά
λόγια κι αοριστίες. Φλυαρεί για «τους» Γερµανούς, κλαψουρίζει για «το»
κακό, κι εκείνος που τον ακούει, στην καλύτερη περίπτωση, δεν ξέρει τι
πρέπει να κάνει. Ν. αποφασίσει να πάψει να είναι Γερµανός; Θα
εξαφανιστεί η κόλαση αν εκείνος είναι καλός; Κι οι κουβέντες για τη
βαρβαρότητα που αιτία έχει τάχα τη βαρβαρότητα, τέτοιας λογής είναι.
Λένε πως αιτία της βαρβαρότητας είναι ή βαρβαρότητα, κι η βαρβαρότητα
πολεµιέται µε την εξηµέρωση των ηθών, που τη φέρνει ή µόρφωση. Όλ’ αυτά
είναι γενικολογίες πέρα για πέρα, διατυπώσεις καµωµένες όχι για χάρη των
πραχτικών συνεπειών, όπως θα ‘πρεπε· κατά βάθος είναι λόγια που δεν
απευθύνονται σε κανέναν.
Τέτοιες αναλύσεις δείχνουν µόνο λίγους κρίκους απ' όλη την αλυσίδα των αίτιων και
παρασταίνουν τις κινητήριες δυνάµεις σαν τάχα ακατανίκητες. Τέτοιες
αναλύσεις είναι όλο σκοτάδι, σκοτάδι που κρύβει τις δυνάµεις εκείνες που
ετοιµάζουν την καταστροφή. Λιγάκι φως, και να που προβάλουν άνθρωποι
σαν αίτιοι των καταστροφών!
Γιατί ζούµε σε µια εποχή όπου το µέλλον του ανθρώπου είναι ο άνθρωπος. […]
Δ: Η κρίση να διαλέγει κανείς εκείνους που στα χέρια τους η αλήθεια θ’ αποχτήσει δύναµη.
[...] Εδώ θέλω µονάχα να τονίσω πως το «γράφω σε κάποιον» έγινε «γράφω».
Την
αλήθεια όµως δε µπορεί κανείς να τη «γράψει» πρέπει να τη γράψει σ ε κ ά
π ο ι ο ν , που να ‘χει κάτι να την κάνει. Η γνώση της αλήθειας είναι
µια διαδικασία κοινή σ’ αυτούς που γράφουν κι αυτούς που διαβάζουν. Για
να γράψει κανείς σωστά πράγµατα πρέπει να ξέρει ν’ ακούει και πρέπει ν’
ακούει σωστά πράγµατα. Η αλήθεια πρέπει να λέγεται µε περίσκεψη και ν’
ακούγεται µε περίσκεψη. Και για µας που γράφουµε έχει σηµασία σε ποιον
τη λέµε και ποιος µας τη λέει.
Την αλήθεια για τις κακές συνθήκες πρέπει να τη λέµε σ’ εκείνους που τιςαντιµετωπίζουν
στη χειρότερη τους όψη κι απ’ αυτούς πρέπει να τις πληροφορούµαστε. Δεν
πρέπει να µιλάει κανείς µονάχα σ’ ανθρώπους ορισµένων πεποιθήσεων, παρά
σ’ εκείνους που θα τους ταίριαζαν αυτές οι πεποιθήσεις εξαιτίας της
κατάστασης τους. Κι οι ακροατές σας αλλάζουν αδιάκοπα! […]
Γι. αυτούς που γράφουν έχει σηµασία να πετύχουν το σωστό τόνο της αλήθειας. Τις
πιο πολλές φορές ακούει κανείς ένα πολύ µαλακό, πονεµένο τόνο, φωνή
ανθρώπων που δε µπορούν να βλάψουν ούτε µύγα. Όποιος ακούει αυτόν τον
τόνο και ζει µέσα στην εξαθλίωση βουλιάζει ακόµα βαθύτερα µέσα σ. αυτήν.
Έτσι µιλάνε οι άνθρωποι που δεν είναι ίσως εχθροί, ποτέ όµως και
συναγωνιστές.
Η αλήθεια είναι κάτι το µαχητικό, πολεµάει όχι άπλα και µόνο την ψευτιά, άλλα και ορισµένους ανθρώπους, που τη διαδίνουν.
Ε: Η πονηριά να διαδίδει κανείς σε πολλούς την αλήθεια
Πολλοί,
όντας περήφανοι που έχουν το θάρρος να λεν την αλήθεια, ευτυχισµένοι
που τη βρήκαν, κουρασµένοι ίσως απ’ τη δουλειά που χρειάζεται για να
γίνει ευκολοµεταχείριστη, µες στην ανυπόµονη αναµονή της παρέµβασης
εκείνων που τα δικά τους συµφέροντα υπερασπίζονται, δεν νοµίζουν
απαραίτητο να χρησιµοποιήσουν τώρα πονηριά για τη διάδοση της αλήθειας.
Έτσι, πολλές φορές, η δουλειά τους χάνει κάθε αποτέλεσµα. Σ' όλες τις
εποχές, όταν η αλήθεια καταπνίγονταν και κρύβονταν, χρησιµοποιούσαν
πονηριά για τη διάδοση της. Ο Κοµφούκιος παραχάραξε ένα παλιό,
πατριωτικό ιστορικό χρονικό. Άλλαξε µονάχα ορισµένες λέξεις. Εκεί που
έλεγε: «Ο κυρίαρχος της Κουν έβαλε να θανατώσουν το φιλόσοφο Βαν γιατί
είχε πει αυτό κι εκείνο», ο Κοµφούκιος έβαλε αντί «θανατώσουν» -
«δολοφονήσουν». Εκεί που έλεγε, ο τύραννος τάδε σκοτώθηκε σε µια
απόπειρα εναντίον του, ο Κοµφούκιος έβαζε «εκτελέστηκε». Έτσι άνοιξε ο
Κοµφούκιος το δρόµο για µια καινούργια εκτίµηση της Ιστορίας. [...]
Ταπεινή ασχολία περνιέται αυτή που είναι χρήσιµη σ’ αυτούς που
τους κρατάνε ταπεινούς. Ταπεινή λογίζεται η αδιάκοπη έγνοια για το
φαγητό· η περιφρόνηση των διακρίσεων που κρεµάνε στους υπερασπιστές µιας
χώρας όπου οι ίδιοι πεινούν· η αµφιβολία για τους ηγέτες που οδηγούν
στην καταστροφή· η απέχθεια στη δουλειά που δε δίνει ψωµί· η εναντίωση
στον εξαναγκασµό σε παράλογες πράξεις· η αδιαφορία απέναντι στην
οικογένεια που το ενδιαφέρον δεν της έκανε τίποτα πια.
Τους
πεινασµένους τους βρίζουν έκλυτους που δεν έχουν τίποτα να υπερασπίσουν,
δειλούς που αµφιβάλλουν για τους καταπιεστές τους, τους βρίζουν πως δεν
έχουν εµπιστοσύνη στις δυνάµεις τους, πως θέλουν πληρωµή για τη δουλειά
τους, τους λένε αρχιτεµπέληδες και τα παρόµοια. Κάτω από τέτοιας
κυβερνήσεις η σκέψη γενικά λογίζεται ταπεινό πράγµα και πέφτει σε
κατατρεγµό. […]
Για να συνεχίσει σε µια εποχή σαν τη δική µας να
είναι δυνατή η καταπίεση, που υπηρετεί την εκµετάλλευση της µιας (της
µεγαλύτερης) µερίδας του πληθυσµού από την (µικρότερη) άλλη µερίδα,
χρειάζεται µια πέρα για πέρα συγκεκριµένη βασική στάση του πληθυσµού,
που πρέπει να απλώνεται σ’ όλα τα πεδία. […]
Οι εξουσιαστές έχουν ισχυρή αποστροφή στις µεγάλες αλλαγές, θα ‘θελαν όλα να µείνουν όπως είναι, τουλάχιστο για χίλια χρόνια. […]
Η
εξάρτηση κάθε πράγµατος από πολλά αλλά, που αδιάκοπα αλλάζουν, είναι
µια σκέψη επικίνδυνη για δικτατορίες, και µπορεί να εµφανιστεί µε
διάφορους τρόπους χωρίς να δώσει λαβή στην αστυνοµία.
Μια ολοκληρωµένη περιγραφή όλων των καταστάσεων και διαδικασιών που
συναντά ένας άνθρωπος που ανοίγει ένα καπνοπωλείο µπορεί ν’ αποτελέσει
σκληρό χτύπηµα στην δικτατορία. Ο καθένας που σκέφτεται λίγο θα βρει το
γιατί. Οι κυβερνήσεις που οδηγούν τις µάζες των ανθρώπων στην εξαθλίωση
πρέπει ν’ αποφύγουν το να σκέφτονται οι εξαθλιωµένοι την κυβέρνηση.
Μιλάνε πολύ για µοίρα. Αυτή, κι όχι οι ίδιοι, φταίει τάχα για την ανέχεια.Όποιος
ερευνάει την αίτια της ανέχειας τον συλλαµβάνουν, προτού φτάσει στην
κυβέρνηση. Είναι όµως δυνατό ν’ αντιµετωπίσει κανείς γενικά τις φλυαρίες
για τη µοίρα· µπορεί κανείς να δείξει πως τη µοίρα του ανθρώπου τη
φτιάχνουν άνθρωποι. […]
Ανακεφαλαίωση
Η
µεγάλη αλήθεια της εποχής µας (που δεν υπηρετεί κανείς µε το να τη βρει
µονάχα, που όµως χωρίς αυτή καµιά άλλη σηµαντική αλήθεια δε µπορεί να
βρεθεί) είναι ότι η ήπειρος µας βουλιάζει στη βαρβαρότητα επειδή
προσπαθούν να διατηρήσουν µε τη βία τις σχέσεις ιδιοκτησίας στα µέσα
παραγωγής. Τι ωφελεί να γράψει κανείς κάτι θαρραλέο απ. όπου να βγαίνει
πως ή κατάσταση που βρισκόµαστε είναι βάρβαρη (που είναι αλήθεια) αν δε
φαίνεται ξεκάθαρα για ποιο λόγο φτάσαµε σ. αυτή την κατάσταση; Πρέπει να
πούµε ότι τα βασανιστήρια γίνονται γιατί πρέπει να διατηρηθούν οι
σχέσεις ιδιοκτησίας. Φυσικά, λέγοντας το αυτό χάνουµε πολλούς φίλους που
είναι αντίθετοι στα βασανιστήρια γιατί πιστεύουν πως οι σχέσεις
ιδιοκτησίας θα µπορούσαν να διατηρηθούν και χωρίς αυτά (που δεν είναι
αλήθεια).
Πρέπει να πούµε την αλήθεια για τις βάρβαρες συνθήκες στη
χώρα µας για να µπορέσει να γίνει αυτό που θα τις εξαφανίσει, δηλαδή
αυτό που θ’ αλλάξει τις σχέσεις ιδιοκτησίας.
Πρέπει ακόµα να το πούµε σ' εκείνους που υποφέρουν πιο πολύ απ' όλους κάτω απ' τις σηµερινές
σχέσεις ιδιοκτησίας, που έχουν το πιο δυνατό συµφέρον για την αλλαγή
τους, στους εργάτες, και σ. εκείνους που µπορούµε να οδηγήσουµε στους
εργάτες σαν σύµµαχους, γιατί στην πραγµατικότητα δεν έχουν ούτε κι
εκείνοι ιδιοκτησία στα µέσα παραγωγής, όσο κι αν παίρνουν µερίδιο απ. τα
κέρδη.
Και πρέπει, πέµπτο, να βαδίσουµε µε πονηριά.
Κι όλες αυτές τις πέντε δυσκολίες πρέπει να τις ξεπερνάµε ταυτόχρονα, γιατί
δεν µπορούµε να ερευνάµε την αλήθεια για τις βάρβαρες συνθήκες χωρίς να
σκεφτόµαστε εκείνους που υποφέρουν κάτω απ’ αυτές, και καθώς,
διώχνοντας κάβε πειρασµό δειλίας, γυρεύουµε τις αληθινές αιτίες µε τη
σκέψη µας στραµµένη σ. εκείνους που είναι πρόθυµοι να χρησιµοποιήσουν
τις γνώσεις τους, πρέπει ταυτόχρονα να σκεφτόµαστε και το πως θα τους
δώσουµε την αλήθεια µε τρόπο που να .ναι στα χέρια τους όπλο, και µε
τόση πονηριά που η µετάδοση αυτή να µη µπορεί ν. ανακαλυφτεί και να
εµποδιστεί από τον εχθρό.
Τέτοιες είναι λοιπόν οι απαίτησες µας, όταν ζητάµε από τους συγγραφείς να γράφουν την αλήθεια.
(Αποσπάσματα από το
“Πέντε δυσκολίες για να γράψει κανείς την αλήθεια” του
Μπέρτολτ Μπρεχτ, 1935, Πάρισι, «Συνέδριο για την υπεράσπιση της Κουλτούρας»)
